Простата кај мажите: функција, промени со годините и преглед кај уролог

Простатата е жлезда на машкиот репродуктивен систем, голема колку орев, сместена под мочниот меур и околу мочниот канал. Таа создава дел од семената течност. По 45-тата година често се зголемува, па мокрењето станува почесто, побавно или ве буди ноќе. Повеќето промени се доброќудни, но секоја нова тегоба заслужува разговор со уролог.

Маж во спортска облека во парк – движењето е дел од грижата за простатата

Што е простата и каде се наоѓа?

Простатата е мала жлезда што ја имаат само мажите. Лежи длабоко во карлицата, веднаш под мочниот меур и пред завршниот дел од дебелото црево. Низ неа минува мочниот канал (уретрата), цевката преку која урината излегува од телото. Токму поради оваа положба секоја промена во големината на жлездата лесно се чувствува при мокрење.

Кај млад возрасен маж простатата е голема колку орев. Изградена е од жлездено ткиво, кое создава секрет, и од мазни мускулни влакна, кои го потиснуваат тој секрет во мочниот канал. Основните анатомски податоци се опишани во статијата за простата на Википедија и во прегледот на американскиот институт NIDDK.

Која е улогата на простатата во машкото тело?

Главната задача на простатата е да создава течност што станува дел од семената течност. Тој секрет ги храни и ги штити сперматозоидите и им помага да се движат. При ејакулација мускулите на жлездата се собираат и ја потиснуваат течноста во мочниот канал.

Простатата расте и функционира под влијание на машките полови хормони, пред сè тестостеронот и неговиот поактивен облик дихидротестостерон. Затоа се развива во пубертетот, а хормонските промени во зрелите години се една од причините зошто подоцна повторно почнува да расте.

Важно е да се знае и што простатата не е: таа не е дел од мочниот меур и не создава урина. На мокрењето влијае само посредно, преку притисокот врз мочниот канал што минува низ неа.

Зошто простатата се зголемува со годините?

По 40-тата година бројот на клетки во средишниот дел на жлездата постепено расте. Оваа состојба се вика бенигна хиперплазија на простатата (БХП), а во секојдневниот говор – зголемена простата. Зборот „бенигна“ значи дека не станува збор за рак.

Според NIDDK, БХП ја имаат околу половина од мажите на возраст меѓу 51 и 60 години и до 90 % од мажите постари од 80 години. Точната причина не е до крај разјаснета; се поврзува со стареењето и со промените во односот на хормоните.

Големината на жлездата и јачината на тегобите не одат секогаш заедно. Некои мажи со многу зголемена простата речиси ништо не чувствуваат, а кај други и мало зголемување го стеснува мочниот канал доволно за да го забави млазот. Британската здравствена служба NHS наведува дека зголемената простата не значи поголем ризик од рак на простатата.

Кои се најчестите состојби на простатата?

Три состојби ги опфаќаат речиси сите посети кај уролог поради простатата. Нивните знаци делумно се преклопуваат, па само лекар може да ги разграничи.

СостојбаШто претставуваТипични знаци
Зголемена простата (БХП)Доброќудно зголемување на жлездата, често по 50-тата годинаСлаб млаз, често и ноќно мокрење, чувство дека меурот не се испразнил
ПростатитисВоспаление на простатата, бактериско или небактериско; се јавува и кај помлади мажиБолка во карлицата, печење при мокрење, понекогаш покачена температура
Рак на простататаЗлоќуден тумор што најчесто расте бавноВо раната фаза често без знаци; затоа се важни прегледите по договор со лекар

За воспалението подетално пишуваме во водичот за простатитис: видови, симптоми и кога е потребна итна помош.

Кои симптоми при мокрење заслужуваат внимание?

Лекарите ги нарекуваат симптоми на долниот уринарен тракт. Се развиваат бавно, па многу мажи ги сметаат за нормален дел од годините и долго не ги спомнуваат пред никого.

  • почесто мокрење преку ден, на помалку од два часа;
  • станување ноќе за мокрење два или повеќе пати (ноктурија);
  • ненадеен, силен нагон што тешко се одложува;
  • чекање да почне млазот и напрегање;
  • слаб или испрекинат млаз;
  • капење по завршувањето;
  • чувство дека меурот не е целосно испразнет.

Краток дневник пред прегледот

Ниту еден од овие знаци сам по себе не кажува за која состојба станува збор. Корисно е три дена да запишувате колку течност пиете, колку пати мокрите и колку пати станувате ноќе. Тоа е првото нешто што урологот ќе сака да го дознае.

Илустрација на ноќ и сон – ноќното станување за мокрење е чест знак

Кога треба веднаш да се јавите кај лекар?

Повеќето промени на простатата не се итни, но постојат знаци при кои не се чека закажан термин. Според NIDDK, тоа се:

  • воопшто не можете да мокрите, а меурот е полн и болен (акутно задржување на урина);
  • покачена температура и морници заедно со болно, често мокрење;
  • крв во урината или во семената течност;
  • силна болка или голема нелагодност во долниот дел на стомакот и во мочните патишта.

Ако не можете да мокрите или имате висока температура со болка, побарајте итна медицинска помош уште истиот ден. Задржаната урина може да ги оштети бубрезите.

Како изгледа прегледот кај уролог

Прегледот е пократок и поедноставен отколку што повеќето мажи очекуваат. Започнува со разговор за тегобите, за лековите што ги пиете и за болестите во семејството. Потоа, по потреба, следуваат:

  • прашалник за симптоми – неколку прашања со кои се оценува колку тегобите ви пречат;
  • дигиторектален преглед – лекарот со прст ја проценува големината и цврстината на жлездата; трае помалку од една минута;
  • анализа на урина – за да се исклучи инфекција или присуство на крв;
  • ПСА од крв – простата-специфичен антиген, белковина што ја создава простатата; може да биде покачен при зголемена простата, воспаление или рак, па резултатот секогаш го толкува лекар;
  • ултразвук и мерење на протокот – покажуваат колкава е жлездата, колку брзо тече урината и колку останува во меурот.

Што следува по прегледот

Според информациите за пациенти на Европската асоцијација за урологија, лекарот заедно со вас одлучува дали е доволно следење и промена на навиките или се потребни лекови на рецепт или друг зафат. Кога тегобите се благи, често се почнува со следење и контроли.

Илустрација на лекарски картон и стетоскоп – преглед кај уролог

Кои секојдневни навики ѝ одговараат на простатата?

Навиките не ја смалуваат жлездата, но можат да ги направат деновите и ноќите поудобни. Препораките на NHS и на американската библиотека MedlinePlus се совпаѓаат во неколку точки:

  • пијте доволно вода преку ден, а помалку во последните два часа пред спиење;
  • ограничете ги кафето, алкохолот и газираните пијалаци, особено навечер;
  • движете се секој ден – пешачење, велосипед или пливање;
  • одржувајте здрава телесна тежина;
  • јадете повеќе зеленчук, овошје и влакна за да избегнете запек, кој го притиска меурот;
  • не го одложувајте мокрењето и не брзајте; по завршувањето почекајте малку и обидете се уште еднаш;
  • прашајте го лекарот или фармацевтот дали некој од вашите лекови, на пример некои препарати против настинка, може да го отежни мокрењето.
Маса со медитеранска храна – зеленчук, риба, маслиново масло и јаткасти плодови

Додатоци во исхраната: поддршка, а не терапија

Додатоците во исхраната не се терапија за зголемена простата, простатитис или друга болест и не го заменуваат прегледот. Сепак, некои мажи ги користат како поддршка на исхраната во зрелите години, покрај навиките опишани погоре.

Во каталогот за Северна Македонија е Pro Caps, додаток во исхраната за мажи во капсули. Една капсула содржи 15 mg цинк, 10 mg витамин Е и 60 mg сув екстракт од семки од тиква. Според регистарот на здравствени тврдења на ЕУ, цинкот придонесува за нормална плодност и репродукција и за одржување на нормално ниво на тестостерон во крвта. Повеќе за состојките прочитајте на страниците за цинк и семки од тиква.

Нарачката ја потврдува операторот на продавачот по телефон, а плаќањето е при достава. Ако пиете препишани лекови, пред да почнете со кој било додаток разговарајте со вашиот лекар.

Прашања и одговори

На која возраст да отидам на прв преглед на простатата?

Нема единствено правило. Многу уролози советуваат разговор за преглед околу 50-тата година, а порано ако татко ви или брат ви имале рак на простатата или ако веќе имате тегоби при мокрење. Одлуката за ПСА-тест се носи заедно со лекарот.

Дали зголемената простата значи рак?

Не. Бенигната хиперплазија е доброќудно зголемување и, според NHS, не го зголемува ризикот од рак на простатата. Двете состојби можат да постојат истовремено, па затоа тегобите се проверуваат кај уролог, а не се толкуваат дома.

Колку ноќни станувања за мокрење се сметаат за вообичаени?

Едно станување кај постари мажи е често и обично не бара испитување. Две или повеќе станувања што ви го нарушуваат сонот вреди да се спомнат кај лекар. Причината може да биде простатата, но и навиките со течности, шеќерната болест или некои лекови.

Што е ПСА и дали покачена вредност е причина за паника?

ПСА е белковина што ја создава простатата и се мери од крв. Вредноста расте со возраста и со големината на жлездата, а привремено и при воспаление. Покачен резултат е причина за дополнителна проверка кај уролог, а не дијагноза сам по себе.

Кој лекар ја прегледува простатата?

Урологот. Прв чекор обично е матичниот лекар, кој ги запишува тегобите, прави основни анализи и дава упат. Во приватните ординации термин кај уролог може да закажете и без упат.

Дали Pro Caps е лек за простата?

Не. Pro Caps е додаток во исхраната за мажи, наменет за нормално функционирање и одржување на машкиот репродуктивен систем. Не е лек и не ја заменува терапијата што ја препишал лекар. Составот е објаснет на страницата Pro Caps состав.

Извори

  1. Википедија: Простата
  2. NIDDK (National Institutes of Health): Prostate Problems
  3. NIDDK: Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)
  4. NHS: Prostate problems
  5. European Association of Urology, Patient Information: Benign prostatic enlargement
  6. MedlinePlus: Prostate Diseases

Текстот го подготви редакцијата на ProCaps360 врз основа на наведените извори. Не го заменува советот од лекар.

Pro Caps

Pro Caps: нарачајте со плаќање при достава

Оставете име и телефон, операторот на продавачот ве повикува и ги потврдува нарачката и доставата.

Нарачај Pro Caps · 2.400 ден. →