Çinko (Zn): erkekler için önemi, kaynakları ve takviyelerdeki formları

Çinko, vücudun kendi başına üretemediği ve depolayamadığı temel bir eser mineraldir; bu yüzden her gün besinlerle alınması gerekir. AB sağlık beyanları kaydına göre çinko normal doğurganlığa ve üremeye, kandaki normal testosteron düzeylerinin korunmasına ve hücrelerin oksidatif stresten korunmasına katkıda bulunur. Etiket referans değeri günde 10 mg'dır.

Çinko minerali ve Zn simgesi

Çinko nedir?

Çinko, periyodik tabloda Zn simgesiyle gösterilen bir metaldir. Vikipedi'deki çinko maddesi onu hem sanayide kullanılan bir element hem de canlılar için vazgeçilmez bir eser element olarak tanımlar. Etiketlerde “çinko”, İngilizce ürünlerde “zinc”, eczacılıkta ise Latince “zincum” adıyla geçer.

İnsan vücudunda toplam iki ila dört gram kadar çinko bulunur ve bu miktar yüzlerce enzimin çalışmasında rol alır. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri'nin çinko bilgi notu çinkonun vücudun bütün hücrelerinde bulunduğunu anlatır; AB sağlık beyanları kaydı ise onaylı görevlerini bir sonraki başlıkta göreceğiniz ifadelerle tanımlar.

Vücutta çinko için özel bir depo yoktur. Bu nedenle beslenmeyle gelen miktarın düzenli olması, ara sıra alınan büyük miktarlardan daha değerlidir.

AB sağlık beyanları kaydı çinko için ne diyor?

Avrupa Birliği'nde bir mineral hakkında kullanılabilecek sağlık ifadeleri 432/2012 sayılı Komisyon Tüzüğü ile belirlenmiştir. AB sağlık beyanları kaydına göre çinko:

  • normal doğurganlığa ve üremeye katkıda bulunur;
  • kandaki normal testosteron düzeylerinin korunmasına katkıda bulunur;
  • hücrelerin oksidatif stresten korunmasına katkıda bulunur;
  • bağışıklık sisteminin normal işlevine katkıda bulunur;
  • normal protein sentezine katkıda bulunur.

Bu ifadeler ürünler için değil, besin öğesinin kendisi için onaylanmıştır ve yalnızca belirli bir miktarın üzerinde çinko içeren gıdalarda kullanılabilir. Sitemizde çinkodan söz ederken bu çerçevenin dışına çıkmıyoruz.

Çinko hangi besinlerde bulunur?

En zengin kaynaklar hayvansal besinlerdir; bitkisel kaynaklar da günlük alıma anlamlı katkı yapar. NIH'nin bilgi notundaki sıralamayı Türkiye sofrasına uyarladık:

Çinko içeren başlıca besinler
Besin grubuÖrneklerNot
Deniz ürünleriİstiridye, midye, yengeç, karidesİstiridye bilinen en zengin kaynaktır
Kırmızı et ve kümes hayvanlarıDana, kuzu, hindi, tavuk butEmilimi yüksektir
BaklagillerNohut, mercimek, kuru fasulyeIslatmak ve iyi pişirmek emilimi kolaylaştırır
Kuruyemiş ve tohumlarKabak çekirdeği, kaju, susamBir avuç, günlük alıma iyi bir katkıdır
Süt ürünleri ve yumurtaYoğurt, peynir, yumurtaHer gün tüketilen kolay kaynaklar
Tam tahıllarTam buğday ekmeği, yulaf, bulgurLif ve fitat içerir
Çinko açısından zengin besinler: deniz ürünleri, et, baklagiller ve kuruyemişler

Bitkisel kaynaklardan emilim neden daha düşük?

Tahıllarda ve baklagillerde bulunan fitatlar çinkoya bağlanır ve bağırsaktan emilen miktarı azaltır. Bu, bitkisel besinlerin kötü bir kaynak olduğu anlamına gelmez; yalnızca aynı miktar çinko için biraz daha fazla tüketmek gerektiğini gösterir.

NIH, et yemeyenlerin çinko ihtiyacını karşılamak için baklagilleri pişirmeden önce birkaç saat suda bekletmesini ve mayalı tam tahıl ekmeğini tercih etmesini önerir. Mayalanma ve ıslatma fitat miktarını düşürür.

Günde ne kadar çinko gerekir?

Farklı kurumlar farklı amaçlarla değer yayımlar: etiket için tek bir referans, beslenme önerisi için yaşa ve cinsiyete göre değişen değerler, güvenlik için de üst sınır. Bu yüzden tabloda birden fazla sayı görürsünüz; hepsi yetişkinler içindir.

Yetişkinler için çinko referans değerleri
DeğerMiktar (günlük)Kaynak
Etiket referans değeri (BRD)10 mgAB 1169/2011 sayılı tüzük
Önerilen alım, erkek11 mgNIH
Önerilen alım, kadın8 mgNIH
Tolere edilebilir üst sınır25 mgEFSA
Tolere edilebilir üst sınır40 mgNIH

Üst sınır, besinlerden ve bütün takviyelerden gelen toplam miktar içindir. Birden fazla takviye kullanıyorsanız etiketlerdeki çinko miktarlarını toplayın. Avrupa değerlerinin dayanağını EFSA'nın beslenme referans değerleri sayfasında bulabilirsiniz.

Çinko ile prostat arasındaki bağlantı nedir?

Çinko vücuda eşit dağılmaz. Vikipedi'nin biyolojide çinko maddesine göre en yüksek çinko derişimi prostatta ve gözün bazı bölümlerinde ölçülür; meni sıvısı da çinko açısından zengindir. Bu bulgu, çinkonun erkek üreme sistemiyle neden bu kadar sık birlikte anıldığını açıklar.

Çinko takviyesinin prostat hastalıklarının seyri üzerindeki etkisini inceleyen araştırmaların sonuçları ise birbirinden farklıdır ve kanıt sınırlıdır. Bu nedenle çinkoyu bir tedavi olarak değil, yeterli alınması gereken bir besin öğesi olarak görmek doğrudur. Erkeklere yönelik gıda takviyelerinin çoğunda bulunmasının nedeni de kayıttaki onaylı beyanlardır: normal doğurganlık ve üreme ile normal testosteron düzeylerinin korunması.

Prostatla ilgili şikâyetlerde yapılması gerekenleri prostat sağlığı rehberimizde anlattık.

Takviyelerde hangi çinko formları kullanılır?

Çinko ürünlere bir bileşik olarak eklenir. En sık rastlananlar çinko oksit, çinko glukonat, çinko sitrat, çinko sülfat, çinko pikolinat ve çinko bisglisinattır. Her bileşikteki çinko oranı farklıdır; bu yüzden etiketteki miligram değeri bileşiğin değil, elementin miktarını göstermelidir.

Çinko oksit, takviyelerde uzun yıllardır kullanılan, kararlı ve çinko oranı yüksek bir bileşiktir; bu sayede küçük bir kapsüle yeterli miktar sığar.

Kataloğumuzdaki Pro Caps kapsül başına 15 mg çinko içerir; kaynağı çinko oksittir ve bu miktar etiket referans değerinin %150'sine karşılık gelir. Ürünün tam bileşimini Pro Caps içerik sayfasında bulabilirsiniz.

Sebze, tahıl ve proteinle dengelenmiş sağlıklı tabak

Çinko kullanırken nelere dikkat edilir?

Bu noktalar çinkoya özgü değildir; her mineral için benzer bir liste yapılabilir. Etikette yazan günlük miktara uyulduğunda çinko, en iyi tanınan besin öğelerinden biridir.

  • Toplam miktar: besinler, multivitamin ve ayrı çinko ürünleri birlikte hesaplanır; üst sınır aşılmamalıdır.
  • Uzun süreli yüksek alım: NIH'ye göre uzun süre yüksek miktarda çinko almak bakır emilimini azaltabilir.
  • Mide hassasiyeti: bazı kişilerde çinko bulantı yapabilir; böyle bir durumda hekiminize ya da eczacınıza danışın.
  • Antibiyotikler: kinolon ve tetrasiklin grubu antibiyotikler çinkoyla aynı saatte alındığında her ikisinin de emilimi düşer; araya birkaç saat koymak gerekir.
  • Diğer ilaçlar: penisilamin ve bazı idrar söktürücüler çinko dengesini etkiler. Reçeteli ilaç kullanıyorsanız takviyeye başlamadan önce hekiminize danışın.

Katalogda bu bileşeni içeren ürünler

Sorular ve cevaplar

Çinko günün hangi saatinde alınır?

Ürünün etiketindeki kullanım önerisi esas alınır. Pro Caps için öneri günde bir kapsül, öğün aralarında şeklindedir. Antibiyotik kullanıyorsanız saatleri hekiminizle birlikte ayarlayın.

Çinko eksikliği nasıl anlaşılır?

Eksiklik dengeli beslenen yetişkinlerde seyrektir ve belirtileri özgül değildir; NIH iştahsızlık ile tat duyusunda azalma gibi işaretlerden söz eder. Tanıyı beslenme öykünüze ve kan tahliline bakarak hekim koyar.

15 mg çinko fazla mı?

15 mg, etiket referans değerinin %150'sidir ve hem EFSA'nın 25 mg'lık hem de NIH'nin 40 mg'lık yetişkin üst sınırının altındadır. Başka takviyeler de kullanıyorsanız toplam miktarı hesaba katın.

Çinko testosteronu artırır mı?

AB kaydındaki onaylı ifade, çinkonun kandaki normal testosteron düzeylerinin korunmasına katkıda bulunduğudur. “Artırır” biçimindeki ifadeler bu beyanın kapsamında değildir.

Et yemeyenler çinkoya dikkat etmeli mi?

Evet. Bitkisel besinlerdeki fitatlar emilimi azalttığı için NIH, vejetaryen beslenenlerin çinko kaynaklarına daha fazla yer vermesini önerir: baklagiller, kuruyemişler, tohumlar ve tam tahıllar.

Çinko ile E vitamini birlikte alınabilir mi?

Evet, ikisi pek çok üründe birlikte bulunur. AB sağlık beyanları kaydına göre her ikisi de hücrelerin oksidatif stresten korunmasına katkıda bulunur.

Pro Caps

Pro Caps: kapıda ödemeyle sipariş verin

Adınızı ve telefonunuzu bırakın; satıcının operatörü sizi arayıp siparişi ve teslimatı teyit eder.

Pro Caps sipariş ver · 1.400 TL →